വികസനമോ, കുടിയിറക്കലോ?

രാജസ്ഥാനിലെ നദീ സംയോജന പദ്ധതിക്കെതിരെ ആദിവാസി സമരം ശക്തമാകുന്നു**

ജയ്പൂർ: ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജലവിഭവ പദ്ധതികളിലൊന്നായി വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന പാർവതി–കാളിസിന്ദ്–ചംബൽ (PKC) നദീ സംയോജന പദ്ധതിക്കെതിരെ രാജസ്ഥാനിലെ ആദിവാസി മേഖലകളിൽ പ്രതിഷേധം ശക്തമാകുന്നു. വനഭൂമി നഷ്ടപ്പെടുമെന്നും, ആയിരക്കണക്കിന് കുടുംബങ്ങൾ കുടിയൊഴിയേണ്ടിവരുമെന്നും ആരോപിച്ച് ആദിവാസി സംഘടനകളും കർഷക കൂട്ടായ്മകളും വിവിധ ജില്ലകളിൽ സമരത്തിലാണ്.

പദ്ധതിയുടെ പശ്ചാത്തലം

2024 ഡിസംബറിൽ കേന്ദ്രസർക്കാരും രാജസ്ഥാൻ, മധ്യപ്രദേശ് സംസ്ഥാനങ്ങളും തമ്മിൽ ഒപ്പുവെച്ച കരാറിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് പദ്ധതി മുന്നോട്ട് പോകുന്നത്. കിഴക്കൻ രാജസ്ഥാനിലെ 17 ജില്ലകളിൽ കുടിവെള്ളവും ജലസേചനവും ഉറപ്പാക്കുക എന്നതാണ് ലക്ഷ്യം. ഏകദേശം 2.8 കോടി ജനങ്ങൾക്ക് കുടിവെള്ളവും ലക്ഷക്കണക്കിന് ഹെക്ടർ കൃഷിയിടങ്ങൾക്ക് ജലസേചന സൗകര്യവും ലഭിക്കുമെന്നാണ് സർക്കാർ അവകാശപ്പെടുന്നത്.

പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായി പുതിയ അണക്കെട്ടുകളും കനാലുകളും നിർമ്മിക്കുകയും നദികളെ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യും.

പ്രതിഷേധം എന്തുകൊണ്ട്?

സവായ് മാധോപൂർ, കരൗളി, ബാരാൻ ഉൾപ്പെടെയുള്ള ആദിവാസി മേഖലകളിലാണ് പ്രതിഷേധം രൂക്ഷമായത്.

സമരക്കാർ ഉന്നയിക്കുന്ന പ്രധാന ആരോപണങ്ങൾ:

നിരവധി ഗ്രാമങ്ങൾ ഭാഗികമായോ പൂർണമായോ മുങ്ങിപ്പോകും.

വനാവകാശ നിയമം (Forest Rights Act, 2006) പ്രകാരമുള്ള ഗ്രാമസഭകളുടെ അനുമതി തേടിയിട്ടില്ല.

ഭൂമി ഏറ്റെടുക്കലിൽ ആവശ്യമായ സാമൂഹിക-പരിസ്ഥിതി പഠനങ്ങൾ അപൂർണമാണ്.

നഷ്ടപരിഹാരവും പുനരധിവാസ പദ്ധതികളും വ്യക്തമല്ല.

വന്യജീവി ആവാസവ്യവസ്ഥയ്ക്കും കടുവ സംരക്ഷണ മേഖലയ്ക്കും തിരിച്ചടിയുണ്ടാകും.

ഡൂംഗ്രി അണക്കെട്ടാണ് പ്രതിഷേധത്തിന്റെ കേന്ദ്രം

കരൗളി ജില്ലയിലെ നിർദിഷ്ട ഡൂംഗ്രി അണക്കെട്ട് പദ്ധതിക്കെതിരെയാണ് ഇപ്പോൾ ഏറ്റവും ശക്തമായ പ്രതിഷേധം. ഈ അണക്കെട്ട് നിർമ്മിച്ചാൽ നിരവധി ആദിവാസി ഗ്രാമങ്ങൾ വെള്ളത്തിനടിയിലാകുമെന്നും കൃഷിഭൂമിയും വനഭൂമിയും നഷ്ടമാകുമെന്നും സമരസമിതി ആരോപിക്കുന്നു.

ഗ്രാമസഭകളിൽ പ്രതിഷേധ പ്രമേയങ്ങൾ പാസാക്കുകയും "ഞങ്ങളുടെ ഭൂമി ഞങ്ങളുടെ അവകാശം" എന്ന മുദ്രാവാക്യവുമായി മാർച്ചുകളും ധർണകളും സംഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

സർക്കാരിന്റെ നിലപാട്

കേന്ദ്ര ജലശക്തി മന്ത്രാലയം പറയുന്നത്, പദ്ധതി ജലക്ഷാമം അനുഭവിക്കുന്ന കിഴക്കൻ രാജസ്ഥാനിലെ ജനങ്ങൾക്ക് വലിയ ആശ്വാസമാകുമെന്നാണ്. കുടിവെള്ള വിതരണം മെച്ചപ്പെടുകയും ജലസേചന വിസ്തൃതി വർധിക്കുകയും പ്രളയജലം ഫലപ്രദമായി ഉപയോഗിക്കാനാകുമെന്നും സർക്കാർ വ്യക്തമാക്കുന്നു.

പദ്ധതിയുടെ വിശദമായ റിപ്പോർട്ടുകൾ ഇപ്പോഴും കേന്ദ്ര ജല കമ്മീഷന്റെ സാങ്കേതിക പരിശോധനയിലാണ്.

പരിസ്ഥിതി സംഘടനകളുടെ ആശങ്ക

പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകർ പറയുന്നത്, വലിയ നദീ സംയോജന പദ്ധതികൾ ജലലഭ്യത വർധിപ്പിച്ചേക്കാമെങ്കിലും നദികളുടെ സ്വാഭാവിക ഒഴുക്ക്, മത്സ്യസമ്പത്ത്, വന്യജീവി ആവാസവ്യവസ്ഥ, പ്രാദേശിക ജൈവവൈവിധ്യം എന്നിവയെ ദീർഘകാലമായി ബാധിക്കാനിടയുണ്ടെന്നാണ്. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ നദികളിലെ ജലലഭ്യത തന്നെ മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ ഇത്തരം പദ്ധതികളുടെ ദീർഘകാല പ്രായോഗികത വീണ്ടും വിലയിരുത്തണമെന്ന ആവശ്യവും ഉയരുന്നുണ്ട്.

ദേശീയ തലത്തിലും ചർച്ച

രാജസ്ഥാനിലെ പ്രതിഷേധം ഒറ്റപ്പെട്ട സംഭവമല്ല. കെൻ–ബേത്വാ, ഗോദാവരി–കൃഷ്ണ, പൊളവരം തുടങ്ങിയ വലിയ ജലപദ്ധതികൾക്കെതിരെയും രാജ്യത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ ആദിവാസി സമൂഹങ്ങൾ സമാനമായ ആശങ്കകൾ ഉയർത്തിയിട്ടുണ്ട്.

സമരക്കാരുടെ ആവശ്യം

ഭൂമി ഏറ്റെടുക്കൽ താൽക്കാലികമായി നിർത്തിവയ്ക്കുക.

ഗ്രാമസഭകളുടെ സമ്മതം നിർബന്ധമാക്കുക.

വനാവകാശ നിയമം പൂർണമായി നടപ്പാക്കുക.

സ്വതന്ത്ര സാമൂഹിക-പരിസ്ഥിതി ആഘാത പഠനം നടത്തുക.

കുടിയൊഴിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന കുടുംബങ്ങൾക്ക് നിയമപരമായ പുനരധിവാസം ഉറപ്പാക്കുക.

വികസനവും പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണവും തമ്മിലുള്ള സന്തുലനം എങ്ങനെ ഉറപ്പാക്കും എന്ന ചോദ്യമാണ് രാജസ്ഥാനിലെ ഈ ആദിവാസി സമരം വീണ്ടും ദേശീയ തലത്തിൽ ഉയർത്തിക്കാട്ടുന്നത്.